ارزیابی برای پیدا کردن مسیر مناسب کودک
ارزیابی کمک میکند آنچه درباره گفتار، زبان یا ارتباط کودک میبینید، دقیقتر بررسی شود و مشخص شود در حال حاضر چه چیزهایی برای او اهمیت بیشتری دارند.
در این مسیر، هدف فقط پیدا کردن یک عنوان نیست؛ میخواهیم بدانیم کودک چه تواناییهایی دارد، در چه موقعیتهایی به حمایت بیشتری نیاز دارد و بهترین قدم بعدی برای او چیست.

ارزیابی از کجا شروع میشود؟
هر مراجعه با یک سؤال، یک مشاهده یا یک تجربه واقعی شروع میشود.
ممکن است خانواده متوجه تفاوتی در گفتار کودک شده باشد، مربی درباره زبان یا ارتباط او نکتهای مطرح کرده باشد یا خود کودک در موقعیتهایی مثل بازی، گفتگو یا ارتباط با همسالان با دشواری روبهرو شود.
همین اطلاعات اولیه، نقطه شروع بررسی هستند.
چه چیزهایی را بررسی میکنیم؟
ارزیابی بر اساس موضوع مراجعه و عملکرد کودک انجام میشود و میتواند بخشهای مختلفی از گفتار، زبان و ارتباط را دربر بگیرد.
۰۱
گفتار و وضوح
تولید صداها، نحوه شکلگیری گفتار و میزان قابلفهم بودن صحبتهای کودک در موقعیتهای مختلف.
۰۲
زبان
فهم پیامها و دستورها، بیان خواستهها و ایدهها، جملهسازی، واژهها و توانایی استفاده از زبان برای گفتگو و انتقال معنا.
۰۳
ارتباط
نحوه شروع و ادامه تعامل، پاسخ دادن، درخواست کردن، به اشتراک گذاشتن توجه و انتقال منظور از طریق کلام و دیگر شیوههای ارتباط.
۰۴
کاربرد زبان
نحوه استفاده کودک از زبان برای گفتگو، توضیح دادن، تعریف کردن، دنبال کردن موضوع و متناسب کردن پیام با موقعیت و مخاطب.
۰۵
مهارتهای زبانی سطح بالاتر
در صورت مرتبط بودن با موضوع مراجعه، تواناییهایی مانند سازماندهی روایت، ارتباط دادن رویدادها، استدلال، حل مسئله و درک دیدگاه دیگران نیز بررسی میشوند.
یک تصویر دقیقتر از عملکرد کودک
عملکرد کودک میتواند با توجه به موقعیت، مخاطب و نوع فعالیت تغییر کند.
به همین دلیل، اطلاعات خانواده درباره خانه، مدرسه یا مهدکودک و شیوه ارتباط کودک با افراد مختلف، در کنار مشاهدات و ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.
هدف این است که بفهمیم کودک در زندگی واقعی چگونه از تواناییهایش استفاده میکند و کدام بخشها بیشترین اهمیت را برای ادامه مسیر دارند.
مسیر ارزیابی
شناخت ← جمعبندی ← تصمیم
- شناخت مسئلهاز تجربه خانواده شروع میکنیم و شرایطی را که موضوع موردنظر در آن دیده میشود، میشناسیم.
- بررسی عملکردعملکرد کودک در حوزههای مرتبط با موضوع مراجعه بررسی میشود.
- کنار هم گذاشتن اطلاعاتاطلاعات حاصل از گفتوگو، مشاهده، عملکرد کودک و ابزارهای مورد استفاده در کنار هم قرار میگیرند.
- شناخت نقاط قوت و نیازهامشخص میشود کودک در چه زمینههایی عملکرد مناسبی دارد و کدام مهارتها نیاز به توجه بیشتری دارند.
- تعیین اولویتهادر کنار یافتههای ارزیابی، نیازهای واقعی کودک در زندگی روزمره و اولویتهای خانواده نیز در تعیین اهداف و قدم بعدی مورد توجه قرار میگیرند.
- تصمیمگیری درباره مسیردر پایان مشخص میشود که برای کودک در این مرحله، درمان، پیگیری، راهنمایی و حمایت یا بررسی بیشتر مناسبتر است.
ارزیابی چه اطلاعاتی به خانواده میدهد؟
خروجی ارزیابی باید برای خانواده قابل استفاده باشد.
نقاط قوت
کودک چه تواناییهایی دارد که میتوان از آنها برای رشد مهارتهای دیگر استفاده کرد؟
نیازهای اصلی
کدام مهارتها بیشترین تأثیر را بر ارتباط و عملکرد روزمره کودک دارند؟
اولویتها
اگر چند موضوع وجود داشته باشد، کدام مورد بهتر است در اولویت قرار بگیرد؟
پیشنهاد مسیر
در این مرحله چه اقدامی برای کودک مناسبتر است؛ درمان، پیگیری یا حمایت و راهنمایی؟
معیار پیگیری
اگر قرار باشد وضعیت کودک دوباره بررسی شود، چه تغییراتی باید دنبال شوند؟
بعد از ارزیابی چه مسیری ممکن است انتخاب شود؟
شروع درمان
وقتی یک یا چند مهارت به مداخله هدفمند نیاز داشته باشد، اهداف درمانی مشخص و مسیر کار طراحی میشود.
پیگیری
وقتی وضعیت کودک نیازمند مشاهده در طول زمان باشد، زمان و موارد موردنظر برای پیگیری مشخص میشوند.
راهنمایی و حمایت
گاهی خانواده با شناخت بهتر نیازهای کودک و دریافت راهکارهای مناسب میتواند فرصتهای رشد و ارتباط او را در زندگی روزمره تقویت کند.
بررسی بیشتر
اگر برای تصمیمگیری دقیقتر اطلاعات یا ارزیابی تخصصی دیگری لازم باشد، قدم بعدی مشخص میشود.
مسیر مناسب، بر اساس وضعیت کودک انتخاب میشود.
ارزیابی چه کمکی به تصمیم خانواده میکند؟
گاهی خانواده بین چند انتخاب مانده است:
صبر کنیم؟
برای ارزیابی مراجعه کنیم؟
درمان را شروع کنیم؟
فقط وضعیت کودک را دنبال کنیم؟
ارزیابی کمک میکند این تصمیمها بر اساس شناخت دقیقتری از عملکرد کودک گرفته شوند.
هدف از ارزیابی، پیدا کردن دلیلی برای درمان کردن کودک نیست؛ هدف این است که خانواده بداند در این مرحله چه تصمیمی برای کودک منطقیتر است.
نگرانیهایی که ممکن است خانواده درباره ارزیابی داشته باشد
«میترسم ارزیابی باعث شود به کودک من برچسب زده شود.»
گاهی شروع درمان بر اساس یک تشخیص اولیه میتواند مسیر کار را از همان ابتدا محدود کند. اگر فقط بر عنوان یا کمبودهای کودک تمرکز کنیم، ممکن است بخشی از تواناییهای واقعی او نادیده بماند یا برنامهای انتخاب شود که با نیاز اصلی کودک هماهنگ نباشد.
برای ما، شناخت دقیقتر کودک باید به پیدا کردن مسیر مناسب برای او کمک کند؛ اینکه چه تواناییهایی دارد، کدام مهارتها نیاز به توجه دارند و چه عواملی میتوانند به پیشرفت او کمک کنند.
«اگر کودک هنوز خیلی کوچک باشد، چه کمکی میتوانیم به او بکنیم؟»
در سنین پایین، همیشه لازم نیست همه چیز را به شکل تمرین مستقیم با کودک پیش ببریم.
گاهی راهنمایی والدین و تغییر بعضی شیوههای تعامل در خانه میتواند فرصتهای بیشتری برای رشد زبان و ارتباط ایجاد کند. در بعضی شرایط نیز میتوان با فعالیتهای بازیمحور و تعاملی، کودک را به ارتباط بیشتر ترغیب کرد و بهتدریج مهارت موردنظر را در جریان بازی و تعامل تقویت کرد.
اگر کودک برای همکاری مستقیم آماده نباشد، شیوه ورود به درمان نیز میتواند متناسب با او تغییر کند.
«همه اطرافیان میگویند طبیعی است؛ از کجا بدانیم واقعاً جای بررسی دارد؟»
نظر اطرافیان میتواند از روی تجربه و مشاهده روزمره شکل گرفته باشد، اما برای تصمیمگیری درباره رشد گفتار، زبان و ارتباط، بهتر است به نگاه تخصصی هم تکیه کنیم.
«طبیعی بودن» را نمیتوان فقط با مقایسه کودک با چند کودک اطراف یا یک گروه کوچک تعیین کرد. نوع مهارت، کیفیت عملکرد، سن، موقعیت استفاده از آن مهارت و فاصلهای که ایجاد شده هم اهمیت دارند.
بررسی زودتر کمک میکند اگر کودک به حمایت نیاز دارد، زمان کافی برای جبران و تقویت مهارتهای مرتبط در اختیار داشته باشیم.
«اگر کودک در بعضی زمینهها عملکرد خوبی دارد، چرا باید بخشهای دیگر را بررسی کنیم؟»
تواناییهای کودک معمولاً یکسان و همسطح رشد نمیکنند.
ممکن است کودکی از نظر واژگان عملکرد خوبی داشته باشد، اما در تعریف کردن یک اتفاق، ادامه دادن گفتگو یا ارتباط با همسالان به حمایت بیشتری نیاز داشته باشد.
شناخت نقاط قوت در کنار بخشهایی که نیازمند توجه هستند، کمک میکند مسیر کار دقیقتر و متناسبتر انتخاب شود.
«میترسم مراجعه به گفتاردرمانی یعنی مشکل کودک جدی است.»
مراجعه میتواند از یک سؤال ساده درباره روند رشد کودک شروع شود.
گاهی خانواده فقط به اطلاعات و راهنمایی نیاز دارد؛ گاهی بهتر است وضعیت کودک در طول زمان پیگیری شود و گاهی نیز لازم است برای یک مهارت مشخص، حمایت هدفمند دریافت کند.
مهم این است که قبل از تصمیمگیری درباره مسیر، بدانیم کودک واقعاً به چه چیزی نیاز دارد.
چه زمانی بررسی وضعیت کودک میتواند مفید باشد؟
وقتی چیزی در گفتار، زبان یا ارتباط کودک توجه شما را جلب کرده و میخواهید بدانید این تفاوت در محدوده روند رشد قرار دارد یا بهتر است بیشتر بررسی شود، ارزیابی میتواند به تصمیمگیری کمک کند.
همچنین وقتی یک مهارت در خانه، مهدکودک یا مدرسه روی ارتباط و مشارکت کودک اثر گذاشته، یا وقتی خانواده بین «صبر کردن» و «اقدام کردن» مردد است، شناخت دقیقتر وضعیت میتواند مسیر را روشنتر کند.
برای شروع، کافی است چیزی را که در کودک خود میبینید با ما در میان بگذارید.
درباره وضعیت کودک خود سؤال دارید؟
اگر درباره گفتار، زبان یا ارتباط کودک مطمئن نیستید که بهترین قدم بعدی چیست، میتوانید ابتدا با گفتاردرمانی میترا سهرابی صحبت کنید.