حوزه‌های اصلی کار در گفتاردرمانی میترا سهرابی
گفتار، زبان و ارتباط کودک در موقعیت‌های مختلف شکل می‌گیرند و هرکدام می‌توانند اطلاعات متفاوتی درباره نیازهای او نشان دهند. در گفتاردرمانی میترا سهرابی، این حوزه‌ها متناسب با شرایط هر کودک بررسی و دنبال می‌شوند.
۱. گفتار و زبان
رشد زبان را در واژه‌ها، جمله‌ها و گفتگوهای کودک ببینیم
کودک با زبان، خواسته‌ها و ایده‌هایش را بیان می‌کند، درباره تجربه‌هایش صحبت می‌کند، سؤال می‌پرسد، پاسخ می‌دهد و با دیگران گفتگو می‌کند.
برای شناخت وضعیت زبان، به نوع واژه‌ها، ترکیب کلمات، ساخت جمله، پاسخ‌دهی، توضیح دادن و نحوه استفاده از زبان در موقعیت‌های مختلف توجه می‌کنیم.
نمونه‌هایی از موقعیت‌هایی که خانواده ممکن است ببیند
- کلمه‌های مشخصی را می‌گوید و برای ترکیب آن‌ها به کمک نیاز دارد.
- جمله می‌سازد، اما جمله‌هایش از نظر ساختار یا محتوای مورد انتظار متناسب نیستند.
- برای درخواست کردن صحبت می‌کند و در پاسخ دادن یا توضیح دادن دشواری بیشتری دارد.
- یک واژه را برای چیزهای مختلف به کار می‌برد؛ مثلاً برای چند حیوان از یک نام استفاده می‌کند.
- برای بعضی کلمات، شکل خاصی ساخته و همان شکل را در صحبت‌هایش به کار می‌برد.
- یک کلمه را بعد از الگو یا اصلاح درست می‌گوید و در گفتار بعدی دوباره همان الگو را نشان می‌دهد.
۲. وضوح گفتار
گفتار کودک را در کلمات و موقعیت‌های واقعی بررسی کنیم
برای اینکه بدانیم چرا گفتار یک کودک برای دیگران دشوارتر شنیده می‌شود، باید به الگوی تولید صداها و واژه‌ها، ساخت کلمات و تغییر گفتار با افزایش طول و پیچیدگی توجه کنیم.
گاهی کودک یک واژه را به شکل خاصی تولید می‌کند، بخشی از آن را حذف می‌کند یا یک صدا را در چند موقعیت به شکل متفاوتی می‌گوید. شناخت الگوی این تغییرات، مسیر بررسی و انتخاب روش مناسب کمک‌رسانی را مشخص می‌کند.
نمونه‌هایی از موقعیت‌هایی که خانواده ممکن است ببیند
- بعضی صداها را در کلمات حذف یا جایگزین می‌کند.
- بخشی از بعضی کلمات را نمی‌گوید.
- کلمات طولانی‌تر برایش دشوارتر هستند.
- گفتارش برای والدین قابل فهم است و افراد ناآشنا بخش کمتری از آن را متوجه می‌شوند.
- یک کلمه را در تمرین درست می‌گوید و در صحبت معمولی دوباره به الگوی قبلی برمی‌گردد.
- برای بعضی کلمات شکل خاصی ساخته و از همان شکل بیشتر استفاده می‌کند.
۳. روانی گفتار
تغییرات جریان گفتار را در طول زمان ببینیم
روانی گفتار می‌تواند در زمان‌ها و شرایط مختلف تغییر کند. هیجان، ترس، شادی، خشم، فشار ارتباطی و تغییر محیط از عواملی هستند که ممکن است بر میزان ناروانی کودک اثر بگذارند.
به همین دلیل، شناخت الگوی گفتار کودک در موقعیت‌های مختلف و دنبال کردن تغییرات آن در طول زمان اهمیت دارد.
نمونه‌هایی از موقعیت‌هایی که خانواده ممکن است ببیند
- کودک صدا، بخش‌هایی از کلمه یا کلمات را تکرار می‌کند.
- هنگام شروع یک کلمه یا جمله مکث یا گیر دارد.
- دوره‌هایی از گفتار روان‌تر و دوره‌هایی با ناروانی بیشتر دارد.
- در زمان هیجان یا فشار ارتباطی، ناروانی او بیشتر می‌شود.
- درباره شیوه صحبت کردن خودش حساس می‌شود.
- خانواده نمی‌داند کاهش ناروانی در یک دوره کوتاه چه معنایی دارد.
۴. ارتباط و تعامل
ببینیم کودک چگونه با دیگران ارتباط برقرار می‌کند
ارتباط کودک در بازی، گفتگو، درخواست، پاسخ دادن، اعتراض، اشتراک تجربه و ارتباط با همسالان دیده می‌شود.
در این حوزه، به شروع تعامل، نوبت‌گیری، پاسخ‌دهی، دنبال کردن موضوع، انتقال منظور و استفاده هماهنگ از کلام، نگاه، اشاره و حرکت توجه می‌کنیم.
نمونه‌هایی از موقعیت‌هایی که خانواده ممکن است ببیند
- کودک برای خواسته‌هایش ارتباط برقرار می‌کند، اما شروع گفت‌وگو برایش دشوار است.
- به سؤال پاسخ می‌دهد و برای مطرح کردن موضوع جدید نیاز به حمایت دارد.
- کنار همسالان بازی می‌کند، اما کمتر وارد تعامل کلامی با آن‌ها می‌شود.
- در رد کردن درخواست یا اعتراض کردن، انتقال منظور برایش دشوار است.
- هنگام صحبت کردن موضوع را مرتب تغییر می‌دهد و دنبال کردن صحبت برای شنونده دشوار می‌شود.
- افراد نزدیک بخش بیشتری از منظور کودک را متوجه می‌شوند و دیگران به توضیح بیشتری نیاز دارند.
هر کودک، تصویر متفاوتی از توانایی‌ها و نیازهای خود دارد
ممکن است موضوعی که خانواده در گفتار کودک می‌بیند، با زبان، ارتباط یا شیوه تعامل او نیز ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، درک درست وضعیت کودک گاهی نیازمند نگاه کردن به چند حوزه در کنار یکدیگر است.